در كتاب معجم المطبوعات العربية و المعربه در صفحهء 268 وفاتش را در سالهاى بعد از سيصد و نود آورده كه بعقيدهء اينجانب ناشى از تاريخ وفات ابن جنى در 392 است كه در كتاب الفهرست آمده است . مذهب ابن نديم شيعه بودن او مسلم است ، و از تظاهر به اين معنا نيز امتناع ، و خوددارى نداشته ، و در هرجا كه نام على و اولادش بميان آمده ، با جملات : - عليه السلام - و عليهم السلام - از آنها ياد نموده ، كه اين كار از مختصات شيعيان است ، شاهد اين معنا نسخهء چستربيتى است كه مسلما از روى نسخهء اصلى استنساخ شده ، و در نسخهء چاپى هرجا كه دنبال نام ائمه - رضى اللّه عنه - يا عنهم - يا كرم اللّه وجهه - باشد ، كار نويسندگان سنى مذهب است كه به عادت ديرينه خود چنين مىنويسند . و شايد همين اتصاف - يا بگفته مؤلفان سنى مذهب - اتهام - او به شيعه بودن ، سبب اغماض و چشم‌پوشى دربارهء او شده باشد . زمان تولد و وفات ابن نديم تاريخ تولد ابن نديم كاملا معلوم نيست ، از خود او چيزى نقل نشده ، و كسى هم بطور ثابت اشاره به آن نكرده فقط در كتاب هدية الاحباب دارد تولدش در جمادى الآخر سال 297 بوده و در سال 375 وفات يافته است كه اگر وفاتش را در سال 380 بدانيم هنگام وفات 83 سال داشته و اگر وفاتش را در سال 385 بدانيم هنگام وفات 88 سال داشته است . ولى مستند اين گفته روشن و آشكار نيست « 1 » . تاريخ وفاتش كه از ابن نجار نقل شده ، روز چهارشنبه بيستم شعبان 385 هجرى بوده ، ولى مقريزى و مؤلف كتاب الوافى بالوفيات آن را در روز چهارشنبه بيستم شعبان 380 دانسته‌اند . و ما اين را بحقيقت نزديك‌تر مىدانيم . و احتمال دارد گفته ابن نجار نيز 380 بوده ، و صفر ، كه به عادت عربان توخالى نوشته مىشود ، پنج - خوانده شده باشد . و از اوضاع و احوال كتاب استنباط مىشود كه ابن نديم خود را در يك وضع و حالى مشاهده مىنموده - خاصه اگر گفته هدية الاحباب را در نظر گيريم - كه در عرضه داشتن نتيجه و ثمر تحقيقات چندين‌ساله خود شتاب و عجله پيدا كرده و مؤيد اين معنا كيفيتى است كه در اين كتاب توجه خواننده را به خود جلب مىنمايد . اول : - جاهائى را كه مؤلف خالى گذاشته بود به همان كيفيت در كتاب آمده كه پارهء از آنها به آسانى ممكن بوده است تكميل گردد . دوم - تكرار مخل بحسن انسجام عباراتست كه در پارهء از جاها مشهود بوده ، و از نويسندهء مانند ابن نديم كه با كتاب و مؤلفان بزرگ سروكار داشته بعيد به نظر مىآيد ، مثلا در فصل مربوط بمذهب مانى ، در سه صفحه در حدود - 41 - جا - قال مانى - و - قال -

--> ( 1 ) ر . ك : كتاب هدية الاحباب تأليف شيخ عباس قمى - ص - 106 چاپ دوم .